Versterking van het maatschappelijk middenveld?

 

Voor de versterking van het maatschappelijk middenveld gaat onze minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking de komende vijf jaar weer miljoenen subsidiegeld uitgeven om ‘het maatschappelijk middenveld te versterken’, maar wel aan een selecte groep van twintig NGO’s (niet iedereen komt bij de ruif). Deze subsidie heeft de naam ‘Power of Voices’.

In haar Kamerbrief van 20 juni 2019 beschrijft zij dit als volgt: ‘Met deze brief wordt u geïnformeerd over de hoofdlijnen van het beleidskader “Versterking Maatschappelijk Middenveld”, dat, (…) zich richt op het versterken van de stem van het maatschappelijk middenveld.’

Naar onze overtuiging slaat minister Kaag de plank geheel mis. Met haar subsidieregeling Power of Voices wordt het maatschappelijk middenveld niet versterkt, maar eerder verzwakt. Met name in ons eigen land. In het onderstaande tonen wij dit aan, met een focus op vredesorganisatie Pax. Die zal gedurende de jaren 2021 – 2025 hoogstwaarschijnlijk weer ruimhartig worden gesubsidieerd. Pax ontving gedurende de jaren 2015 – 2020 een subsidie van ongeveer € 12.000.000,- per jaar onder de subsidieregeling Samenspraak en Tegenspraak.

Pax (IKV) als hindermacht

 

Vredesdemonstratie uit de jaren tachtig van de vorige eeuw.

De successtory van de Pax is opmerkelijk. Het was, toen nog genaamd Interkerkelijk Vredesberaad (IKV), een vredesbeweging die het goed deed in het linkse milieu (maar ook daarbuiten) van de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. We denken dan aan de vredesdemonstraties, waarbij het IKV het beleid van de regering (om raketten te plaatsen gericht op Oost-Europa als reactie op Sovjet-raketten met West-Europa als doel) wilde dwarsbomen. Het was een ‘hindermacht’. Het IKV kreeg geld van kerken en donaties van burgers. Het was tot op zekere hoogte een organisatie die behoorde tot het maatschappelijk middenveld.

Het idee van de vlinder en de ketting is van Ivan Steiger. Deze had de ketting bevestigd aan een zwaar rotsblok, dat het communisme uitbeeldde. In deze cartoon is het rotsblok vervangen door het (zwaar) stalen logo van de vredesorganisatie Pax (v/h IKV). Pax maakte het moreel krediet van Charta 77 ten gelde, waardoor de boodschap van Charta in ons land werd gesmoord.

In die jaren claimde het IKV op te komen voor de dissidenten (met name de Tsjecho-Slowaakse mensenrechten beweging Charta 77)  in de communistische landen van het Sovjetblok. Het koketteerde met hun samenwerking. In het boek Dissidenten & Vredessjoemelaars wordt aangetoond dat deze voorstelling van zaken niet waar is. Het boek is vlak na verschijning in 2017 aan PAX toegezonden. Recent is het opnieuw aangeboden, waarbij ook de nieuwe directeur Anne Timmerman om een reactie is gevraagd, maar PAX verkiest om te zwijgen.

Pax als partner van het ministerie van Buitenlandse Zaken

 

Heden te dage, 40 jaar later, is het IKV, inmiddels omgedoopt tot (Stichting Vredesbeweging) Pax een gesettelde organisatie die gevestigd is in een groot kantoorpand in het centrum van Utrecht. Pax kan zich zo’n pand veroorloven, omdat Pax zich sinds 2015 verzekerd heeft van een grote subsidie van het ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in het kader van ‘Samenspraak & Tegenspraak’. De initiator van deze subsidieregeling was de toenmalige minister Lilian Ploumen. De subsidie is circa 12 miljoen euro per jaar en voor vijf jaar gegarandeerd.  Dus tot eind 2020. Wat er vanaf 2021 gaat gebeuren, is nog niet bekend. Daarom zijn er al sinds 2019 ‘onderhandelingen’ tussen eerder genoemde ministerie in Pax. Overigens niet alleen met Pax, maar ook met andere organisaties. Uiteraard wordt en werd er daartoe het nodige gelobbyd.

Overzicht van de bedragen die minister Sigrid Kaag de komende vijf jaren gaat uitgeven om het maatschappelijk middenveld te versterken. Deze tabel staat in de brief op pagina 5 afgedrukt.

 

In juni 2020 gaat minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vertellen welke organisaties ‘hoeveel’ krijgen. Bekend is reeds, dat er twintig organisaties zullen zijn die een partnerschap met het ministerie zullen aangaan voor vijf jaar onder de aanmatigende naam ‘Power of Voices’. Dit is de nieuwe naam van het subsidieprogramma Samenspraak & Tegenspraak dat nog loopt van 2015-2020. Vanuit deze subsidiepot ontvangt Pax dus de eerder genoemde 12 miljoen per jaar. Overigens is er vanuit deze totale subsidiepot 182 miljoen per jaar te verdelen.

Van geitenwollen protestclub naar loopjongen van BuZa

Het kantoorpand van de vredesorganisatie Pax aan de St. Jacobsstraat 12 in Utrecht. De minister van Vrede heet Jörgen Raymann. Het ministerie van Vrede was een van de ministeries die Orwell beschreef in zijn distopische roman ‘1984’.

 

Nogmaals, de successtory van Pax is opmerkelijk: van geitenwollen protestclub naar een multinationale organisatie. Maar nog opmerkelijker: Pax is veranderd van een ‘hindermacht’ in een bijna-verlengstuk van het ministerie van Buitenlandse Zaken. En dan denken we natuurlijk aan het spreekwoord: wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Pax, vermomd als een maatschappelijke organisatie die de hete kastanjes voor de regering uit het vuur gaat halen? Ja! Daarom het volgende gememoreerd.

Pax als spijtzwam


Pax was sinds 2000 betrokken bij de voorbereiding van de herdenking van de Srebrenica genocide. Deze herdenking vindt jaarlijks plaats in Den Haag op 11 juli, georganiseerd door organisaties uit de Bosnische gemeenschap in Nederland en enkele Nederlandse organisaties. Het gaat hier om een authentiek burgerinitiatief. Anders gezegd, een initiatief vanuit het maatschappelijk middenveld.

Bij die jaarlijkse herdenking worden er onder meer redevoeringen uitgesproken. Door het toedoen van Pax waren deze redevoeringen niet al te veroordelend ten aanzien van onze regering. Daar Pax een substantiële financiële bijdrage leverde aan de herdenking werd dit getolereerd -zij het met tegenzin-  door de andere leden van het voorbereidingscomité. Tijdens de vergaderingen was er dan ook sprake van een gespannen sfeer. Het is dan ook niet verbazingwekkend, dat sinds 2018 Pax geen lid is van het voorbereidingscomité, de vergaderingen sindsdien in goede harmonie verlopen.

Pax’s betrokkenheid werd een splijtzwam en is mede de oorzaak geweest voor de opheffing van de Nederlandse organisatie Stari Most, die in 1996 het initiatief nam voor de jaarlijkse Srebrenica-herdenking op 11 juli op het Plein in den Haag en daar tot voor kort bij betrokken bleef. Over dit conflict gaf Stari Most een verklaring uit die te vinden is  op de webpagina Opheffing en afscheid van Politiek Comité Stari Most.

Pax en het Dutchbatmuseum in Potočari


Voorpagina van het pamflet De Geheime DealEen ander opmerkelijk feit is, dat Pax (samen met Kamp Westerbork) betrokken is geweest bij de inrichting van het Dutchbatmuseum in Potočari in de voormalige Dutchbat compound nabij Srebrenica. De gang van zaken rond de inrichting van dit museum heeft de nodige vragen opgeroepen. Vast staat. dat Pax voor de inrichting circa € 670.000 subsidie heeft ontvangen van het ministerie van Buitenlandse Zaken en Defensie. Wij hebben (samen met Edwin Giltay) bij het ministerie in het kader van de WOB de financiële gegevens opgevraagd, en een en ander uitgezocht. Het resultaat van ons onderzoek heeft aan Jehanne van Woerkom, -die vanaf de val van de enclave op 11 juli 1995 betrokken is bij het drama-Srebrenica- aanleiding geweest om haar visie op de inrichting van het museum te verwoorden. SGTRS heeft dit gepubliceerd in de brochure De Geheime Deal. Wij hebben deze brochure naar Pax gestuurd en gevraagd om commentaar. Net zoals bij het boek Dissidenten & Vredessjoemelaars, hult Pax zich opnieuw in stilzwijgen.

Het volgende feit mag hier niet ontbreken. Toen het museum op 9 februari 2017 werd geopend, ontvingen de in Nederland wonende overlevenden van de Srebrenica genocide twee dagen voor de opening, dus op 7 februari 2017, een uitnodiging om bij de opening aanwezig te zijn. Gezien het feit dat zij op dat moment geen geld voor een vliegticket hadden, konden zij aan de uitnodiging geen gehoor geven.

De halve waarheden van Pax in de Bosnische krant Oslobodjenje


Inmiddels is het niet onopgemerkt gebleven dat Pax niet meer betrokken is bij de herdenking van de Srebrenica genocide. De reden van Pax’s niet betrokkenheid heeft de blogger Alosman Husejnović van de Bosnische krant Oslobodjenje op 13 november 2019 uiteen gezet in: Waarom werd burgerlijke herdenking vervangen door een (semi)religieuze bijeenkomst?  Hier de Nederlandse vertaling van het artikel.

Het artikel staat bol van halve waarheden. Maar ook onwaarheden. Zo staat er:
Nog opvallender is, dat na 20 jaar (…) ook de initiatiefnemers van de Srebrenica herdenking van het eerste uur er niet aanwezig waren, met name Dion van den Berg, oud directeur en politiek adviseur van de Nederlandse NGO vredesbeweging Pax, een van de belangrijkste initiators om Srebrenica te gedenken.’

Hier staat vermeld, dat Dion van den Berg, dus Pax, al vanaf 1996 betrokken was bij de herdenking. Het betreft hier een foute aanname! Pax was pas vanaf 2000 betrokken bij de herdenking. Het waren de mensen van Het Politiek Comité Stari Most die in 1996 het initiatief namen en in dat jaar (en de jaren daarna) op 11 juli op het Plein met borden stonden om de Srebrenica genocide te herdenken.

Verder lezen we:
“Natuurlijk voelen we ons niet op ons gemak als we weten dat er een kloof en een ernstig meningsverschil is over de inhoud van het programma van deze enorm belangrijke herdenking op 11 juli in Den Haag,” was de korte reactie in een e-mailcorrespondentie van Pax die gevestigd is in Utrecht.

Hier is eveneens sprake van een andere waarheid. Pax heeft nimmer aangegeven dat de reden van hun vertrek ligt in ‘een ernstig meningsverschil over de inhoud van het programma’. Het antwoord op de vraag, waarom Pax niet meer betrokken is bij de herdenking moet luiden, dat Pax begin 2018 zonder opgaaf van redenen zich heeft teruggetrokken van de herdenking. Hoogstwaarschijnlijk omdat binnen het voorbereidingscomité mensen meewerkten aan de herdenking, die kritiek hadden geuit op Pax. Met name over de gang van zaken rond het inrichten van het museum in Potočari-Srebrenica .Kritiek of twijfels over de werkwijze van Pax wordt door deze organisatie gezien als onwelgevallig en wordt niet getolereerd. Hoewel middels hun PR-campagnes het tegendeel wordt beleden…

Eigen agenda van Pax


We kunnen vaststellen dat in bovenvermelde gebeurtenissen Pax zijn eigen agenda prioriteit gaf boven een belangrijk burgerinitiatief. Maar, zoals hiervoor beschreven, de moraal van ‘eigen organisatie eerst’ van Pax dateert al vanaf het begin van zijn bestaan. Wij memoreren de kwestie van de zogenaamde ‘samenwerking’ van het IKV en de Oost-Europese dissidenten.

Als wij vervolgens Pax confronteren met deze feiten, maar ook de feiten van de inrichting van het Srebrenicamuseum, dan hult Pax zich in stilzwijgen. Dit zwijgen staat in schrille tegenspraak met het door Pax beleden: De dialoog is de weg naar de vrede.’ Het is dan ook onbegrijpelijk dat juiste deze organisatie een strategische partner is en hoogstwaarschijnlijk zal blijven van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tot hier toe hebben wij ons standpunt, namelijk dat met de subsidieregeling Samenspraak & Tegenspraak met als voorbeeld Pax het maatschappelijk middenveld niet sterker wordt gemaakt, maar juist zwakker. Dit geldt ook voor de andere strategische partners. Syp Wynia schreef hierover in een opiniestuk in de Telegraaf van 21 november 2019. Zo stelde hij:

Neem nu Milieudefensie. Die bekende actiegroep is extreem invloedrijk. Linkse politieke partijen laten hun programma qua natuur en klimaat dicteren door Milieudefensie. Ook andere politici zijn er gevoelig voor. Milieudefensie mag meepraten aan de ’klimaattafels’, maar organiseert ook demonstraties en voert rechtszaken, ook tegen de staat. Zowel het ’gasverbod’ voor nieuwe en oude woonhuizen als de Klimaatwet komt uit de koker van Milieudefensie. (…) Zo is er een kluwen van groepen en groepjes met vaak mooie kantoren aan Amsterdamse grachten ontstaan, die leven van de ontwikkelingshulp van minister Kaag en met dat geld Nederland en de Nederlanders de maat nemen, ook over zulke zaken als het vrijgeven van drugs en het verbieden van Zwarte Piet. Het speelt zich af in het halfduister van de politiek

Power of Voices en de Nationale Postcode Loterij

 

Het verdienmodel van Pax mogelijk gemaakt door de subsidiemaatregel Samenspraak & Tegenspraak van minister Lilian Ploumen. Met de collecten in kerken wil Pax het doen voorkomen dat het een organisatie is van het maatschappelijk middenveld. Het is echter een charigarch (afgeleid van het woord charitas).

De subsidiemaatregel Power of Voices beoogt het maatschappelijk middenveld te versterken. De subsidieontvangers moeten dan wel zelf tot het maatschappelijk middenveld behoren. Vandaar dat het ministerie als voorwaarde voor subsidie stelt dat voor elke drie euro subsidie er sprake is van een (tweede) inkomende geldstroom van één euro. Als hieraan wordt voldaan dan is aangetoond dat de ontvangende organisatie zelf tot het maatschappelijk middenveld behoort. Deze voorwaarde van de tweede geldstroom wordt ontkracht door de Nationale Postcode Loterij. Daarom de volgende gebeurtenis die wij bij Pax hebben geconstateerd.

Pax ontving een subsidie in de jaren 2010-2015 van bijna 7,5 miljoen euro per jaar van BuZa (De voorloper van Samenspraak & Tegenspraak). In die jaren werd het voor Pax kennelijk steeds moeilijker om deze subsidie te verantwoorden. Liepen de donaties terug? Want de geldstroom uit donaties en legaten werd minder dan 1/3 deel van de subsidie van BuZa. De subsidievoorwaarde! Vandaar dat Pax bij Boudewijn Poelmann, de baas van de Nationale Postcode Loterij, zijn ‘nood’ heeft geklaagd, met als gevolg dat Poelmann is bijgesprongen door jaarlijks een half miljoen euro te schenken.

Echter, voor de jaren 2015-2020 was het subsidiebedrag 11 miljoen per jaar geworden. Dus een verhoging van de subsidie van 3,5 miljoen per jaar. Daarvoor moet uit andere bronnen 1,17 miljoen meer bij elkaar gesprokkeld worden. En toen ging het fout. Pax ontving in januari 2016 op de Goed Geld Gala hetzelfde bedrag als de jaren ervoor: een cheque van een half miljoen euro. Dus het bedrag dat Pax ook in 2015 van Poelmann had ontvangen. Een horrorscenario doemde op. Pax zou voor 2016 geen voldoende tweede geldinstroom hebben om de verhoogde subsidie van BuZa van 3,5 miljoen per jaar te mogen ontvangen. Er was dus een ‘gat’ van 1,17 miljoen euro. Het kan niet anders, dan dat Pax contact heeft opgenomen met ‘Bou’ – de koosnaam voor Boudewijn Poelmann – en wederom zijn ‘nood’ heeft geklaagd. Met succes! Want al op 19 februari 2016 verkondigde Pax in haar Nieuwsbrief het volgende:

‘Duizenden kinderen die nog in Aleppo wonen en niet kunnen vluchten voor de oorlog, krijgen dankzij steun van de Postcode Loterij lessen in vrede. Vredesorganisatie Pax werkt via de Syrische partnerorganisatie Kesh Malek aan vrede en veiligheid voor de kinderen van Aleppo. Naast de reguliere ondersteuning van de Postcode Loterij, heeft Pax nu ook een extra donatie ontvangen van 1,2 miljoen euro om in Syrië te besteden.’

NB: De stad Aleppo werd in die tijd intensief gebombardeerd door Rusland en Syrië. Maar in de provincie Aleppo waren er kennelijk nog dorpen waar kinderen zaten te wachten op lessen in vrede.

En zo werd het ‘gat’ van 1,17 miljoen euro gedicht.

De andere strategische partners


Ook hier wijzen wij op het artikel van Syp Wynia. Hij schreef:

Ondertussen komt slechts een derde van de 18 miljoen euro aan jaarinkomsten van Milieudefensie en wat bevriende clubs uit eigen inkomsten, 60 procent komt uit subsidies (vooral van minister Kaag) en de rest van de Postcodeloterij. Milieudefensie is in wezen een semioverheidsbedrijf, dat er zijn werk van gemaakt heeft om te ageren tegen de overheid.

Het COC maakt het zo mogelijk nog bonter. De organisatie van homoseksuelen en lesbiennes is de laatste jaren geradicaliseerd naar steeds kleinere mini-minderheden waarvoor uitzonderingen worden bepleit. Alexander Pechtold van D66 was trots dat hij de hele COC-eisenlijst in het regeerakkoord had gekregen. Ondertussen heeft het landelijke COC helemaal geen leden. Niet minder dan 98 procent van de 10 miljoeaan COC-inkomsten bestaat uit subsidie, voor het overgrote deel afkomstig van minister Kaag.

Hier de volledige lijst van de 25 organisaties die worden gesubsidieerd in het kader van Samenspraak & Tegenspraak.