\ Wie zijn geschiedenis niet kent is veroordeeld om die opnieuw te beleven. \

'Dag van Europa' als herinnering aan het Molotov–Ribbentroppact. Op 23 augustus 2017 in Tallinn (Estland) herdacht.

In West-Europa wordt 9 mei als de 'Dag van Europa' gezien. In Oost-Europa 23 augustus. Wat is daarvan de achtergrond?

 

Vrede en democratie door beheer van kolen en staal?

Op 9 mei 1950 werd de pers bijeengeroepen voor een 'mededeling van het hoogste belang'. Op deze persbijeenkomst las de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken van Frankrijk, Robert Schuman, een verklaring voor aan de pers voor. In die verklaring pleitte Schuman voor een organisatie die de Franse en Duitse productie van kolen en staal - toen belangrijke grondstoffen voor de oorlogsvoering - onder gezamenlijk beheer zou plaatsen. Op die manier zou de vrede op het Europese continent bewaakt worden. Het leidde tot de eerste Europese instelling, de EGKS, en daarmee tot het begin van de latere EU. Sindsdien wordt 9 mei gezien als de 'Dag van Europa' (ook wel 'Europadag' genoemd). 

 

Op 23 augustus 1939 sloten Hitler en Stalin een niet-aanvalsverdrag die de geschiedenis is ingegaan als het Molotov–Ribbentroppact. Door sommige historici ook wel het duivelspact genoemd. Dit luidde het begin in van de Tweede Wereldoorlog. In 1945 was deze oorlog beëindigd. Voor West-Europa betekende dit het begin van de vrede en vrijheid. Voor Oost-Europa een wisseling van de wacht; de nationaalsocialistische dictatuur werd ingewisseld voor de communistische dictatuur. Pas met het einde van de Koude Oorlog waren de gevolgen van dit pact voor iedereen beëindigd. 

 

Toen Oost-Europese landen lid waren geworden van de Europese Unie, rees de vraag wat nu de 'Dag van Europa' moest zijn. Immers, voor Oost-Europeanen zei de datum van 9 mei niet zoveel. De verklaring van Schuman dat met een gezamenlijk beheer over kolen en staal de vrede in het Europese continent zou kunnen worden gewaarborgd, was voor hen niet meer relevant. Voor Oost-Europa ging het ruim veertig jaar later over andere zaken. Overigens hebben ook West-Europeanen heden ten dage weinig of niets meer met de datum 9 mei. Wie dacht op 9 mei 2017 aan de ‘Dag van Europa’ toen op die dag het Eurovisie Songfestival plaatsvond? De voorafgaande jaren heeft men 9 mei ook zonder een songfestival als 'gewone dag' ervaren. Kennelijk moeten we de ‘Dag van Europa’ anders invullen. 

 

Molotov-Ribbentroppact herdenking in Boedapest op 23 augustus 2012. Locatie: voor het 'Huis van terreur', de voormalige nazi-gevangenis van Boedapest. Na de 'bevrijding' van Hongarije in 1945  was dit gebouw het 'hoofdkantoor' van de communistische geheime dienst. Niet minder huiveringwekkend. In de kelders zijn de cellen nog steeds aanwezig. Het gebouw is een indrukwekkend museum geworden.

SGTRS was aanwezig bij de herdenking. 

 

Op 23 augustus 2011 werd in Polen ‘De Verklaring van Warschau’ (Warsaw Declaration) uitgegeven, een verklaring die door West- en Oost-Europese landen is ondertekend. In deze verklaring staat onder meer, ‘.... de Dag van Europa als herinnering aan de slachtoffers van alle totalitaire regimes, in het licht van de geschiedenis van onze landen op 23 augustus te gedenken’.

 

Deze verklaring was ook ondertekend door een aantal West-Europese landen zoals Griekenland, Portugal en Zweden. De Nederlandse handtekening ontbreekt. Wij hebben daarom het ministerie van Veiligheid en Justitie hierover bevraagd. Op 10 augustus 2017 heeft het ministerie verklaard, dat - al heeft het niet getekend, Nederland 'de onderliggende doelstellingen van de Verklaring ondersteunt.' 

 

Sinds 2011 wordt ‘23 augustus’ elk jaar herdacht, waarbij steeds wisselend een bepaalde stad centraal wordt gesteld. Als een voormalig Oostblokland voorzitter is van de Raad van de Europese Unie, wordt de hoofdstad van dat land centraal gesteld. Warschau (vz) in 2011, Boedapest in 2012, Vilnius (vz) in 2013, Riga in 2014, Tallinn in 2015, Bratislava (vz) in 2016 en Tallinn (vz) 2017. 

 

Dit jaar vindt de viering weer plaats in Tallinn. Reden is dat vanwege de Brexit Estland de voorzittershamer van de Raad van de Europese Unie heeft overgenomen van het Verenigd Koninkrijk. Het programma van de herdenking vindt u hier.

 

De SGTRS streeft ernaar om 23 augustus uit te roepen als de 'Dag van Europa'. Niet puur vanwege het Molotov-Ribbentroppact, maar wel vanuit het uitgangspunt dat een gezamenlijke geschiedenis en gezamenlijk verdedigde vrije waarden het minstens zozeer verdienen om herdacht te worden dan een economische samenwerking.

 

Zie ook Het pact dat miljoenen doodde (column in De Telegraaf van Bob Smalhout). 


Dit evenement vond plaats op 23 augustus 2017 - Terug naar de agenda

Stichting Geschiedenis Totalitaire Regimes en hun Slachtoffers

 

Dr. Mees ten Oeverlaan 29

3648 XA Wilnis

The Netherlands

 

Tel +31 297 288 250

Mob +31 655 117 696

E-mail info@sgtrs.nl

Web www.sgtrs.nl

 

KvK: 30281102

Bankrekening: 1548.65.958

(t.n.v. SGTRS)

IBAN: NL07RABO0154 8659 58

BIC: RABONL2U

 

ANBI-status toegekend